Het ontstaan van ’t Hooge Nest in Geesbrug
Een boerderij met een bijzonder verhaal
Aan het ontstaan van ’t Hooge Nest in Geesbrug gaat een geschiedenis vooraf die teruggaat tot de jaren twintig van de vorige eeuw. De boerderij werd gebouwd in opdracht van H.J. Hogenesch uit Gasselterboerveen. Harm Jan Hogenesch werd geboren op 2 juli 1894 in Gasselterboerveen en gaf opdracht voor de bouw van de boerderij in Nieuwlande, gemeente Hoogeveen.
Wie meer wil weten over Harm Jan Hogenesch en zijn achtergrond, kan daarvoor terecht bij historische bronnen, waaronder Oldenzeel.org. Zijn naam is nauw verbonden met de geschiedenis van de boerderij en vormt daarmee een belangrijk onderdeel van het verhaal achter ’t Hooge Nest.
Architect Klaas Prummel
Voor het ontwerp van de boerderij werd architect K. Prummel ingeschakeld. In januari 1925 stelde hij vanuit Musselkanaal het zogenaamde “Bestek en voorwaarden” op. Dit document geeft een bijzonder inkijkje in de manier waarop de boerderij tot stand moest komen.
Klaas Prummel was als architect actief in het veenkoloniale gebied van Groningen en Drenthe. Hij ontwierp verschillende bouwwerken, onder andere in Tweede Exloërmond, waar hij werd geboren, en in Musselkanaal, waar hij later woonde.
Ook andere bouwwerken van Prummel vertonen overeenkomsten met ’t Hooge Nest. Zo ontwierp hij in 1927 een villaboerderij waarvan vooral het metselwerk sterke gelijkenissen vertoont met de boerderij. Een ander voorbeeld is de Catharinahoeve in Zwartemeer, die Prummel in 1937 ontwierp en die tegenwoordig een gemeentelijk monument is. Hoewel bij de Catharinahoeve geen rollagen zijn toegepast, zijn de gootoversteken wel vergelijkbaar met die van ’t Hooge Nest.
“De geschiedenis van ’t Hooge Nest is niet alleen terug te vinden in de boerderij zelf, maar ook in de documenten en ontwerpen die de bouw ervan hebben vastgelegd.”
De originele documenten
Bijzonder aan de geschiedenis van ’t Hooge Nest is dat verschillende documenten uit de bouwperiode bewaard zijn gebleven. Naast het boekje met het “Bestek en voorwaarden” zijn ook blauwdrukken en plattegronden bewaard gebleven.
Deze documenten geven een uniek beeld van de plannen en keuzes die tijdens de bouw van de boerderij zijn gemaakt. Ze maken het mogelijk om niet alleen naar het huidige gebouw te kijken, maar ook terug te gaan naar het moment waarop ’t Hooge Nest nog op papier stond.
’t Hooge Nest in de geschiedenis van Nieuwlande
De geschiedenis van de boerderij staat niet los van de ontwikkeling van Nieuwlande en het omliggende gebied. In het boek Nieuwlande, dorp met vijf burgemeesters beschrijven Jan Engels, Jo Schonewille en Jan van der Sleen het ontstaan van Nieuwlande en het leven voor, tijdens en na de vervening.
Op pagina 76 van het boek is een foto opgenomen van de boerderij van de familie Hogen-Esch. Daarmee vormt het boek een belangrijke historische bron voor het verhaal van ’t Hooge Nest en de familie die aan de boerderij verbonden was.
Ook het kadaster bevat informatie over de oorsprong van de boerderij. Veldwerk K220 Hoogeveen staat geregistreerd als het stichtingsveldwerk van de boerderij. Hierdoor zijn er naast foto’s en geschreven bronnen ook officiële gegevens beschikbaar die helpen om de geschiedenis van het gebouw te reconstrueren.
Van vervening naar het landschap van vandaag
Ook de omgeving waarin ’t Hooge Nest staat, heeft in de loop der jaren grote veranderingen doorgemaakt. De topografische dienst houdt daarvoor de website Topotijdreis.nl bij. Aan de hand van historische kaarten is te zien hoe Nieuwlande en Geesbrug zich tijdens en na de vervening ontwikkelden.
De geschiedenis van ’t Hooge Nest is daarmee onderdeel van een veel groter verhaal. Het gaat niet alleen over de bouw van één boerderij, maar ook over de mensen die hier leefden, de ontwikkeling van Nieuwlande en Geesbrug en de veranderingen die het landschap door de jaren heen heeft doorgemaakt.
Een geschiedenis die bewaard blijft
Van de oorspronkelijke plannen en blauwdrukken tot de foto’s, kadastergegevens en historische kaarten: verschillende bronnen vertellen samen het verhaal van ’t Hooge Nest. Juist deze combinatie maakt het mogelijk om de geschiedenis van de boerderij en haar omgeving steeds verder te ontdekken.
